Wednesday, May 9, 2012

زنان؛ از انقلاب های عربی تا یارانه ایرانی

تحولات اخیر در ایران و در سطح منطقه که در آن، زنان هم مخاطب هستند و هم بازیگر، نکاتی را به ذهن متبادر می سازد که در محورهای زیر قابل بحث است. البته این موضوعات را نباید فقط در حوزه زنان دید. مخاطب این مباحث شاید عموم جامعه و شاید هم، بیشتر مردان باشند. از جمله اینکه:
·        در عصر جهانی شدن، بايد در بررسی مسائل به ويژه مسائل زنان نگاهی جهان شمول و در عين حال بومی و منطقه ای داشت و از نگاههای يکطرفه و برخوردهای سويه دار کناره گرفت تا بتوان واقع بينانه تر مسائل زنان در ايران و جهان  را  رصد کرد.
·        روندهای جهانی يا دست کم روندهای منطقه ای در بخشی از جهان که ما زندگی می کنيم بسيار نگران کننده است. اما باز اتفاق های مثبتی از جمله اهدای جايزه صلح نوبل به سه زن اتفاق می افتد که در عين نويدبخش بودن، تاييد همين نگران کنندگی وضعيت زنان در کشورهای آفريقايی و خاورميانه است؛ جايی که زنان از بسياری حقوق اوليه خود محروم هستند.  مثلا می بينيم در عربستان با تفسير دگمی که از اسلام ارائه شده، زنان حتی برای رانندگی و حقوق اوليه خود باید از هفت خوان رستم عبور کنند. از سوی ديگر نگاه شی وار و جنسی به زن و چندهمسری های رو به تزايد به چشم می خورد که بسيار نااميد کننده است. این درست نيست که وقتی از اسلام صحبت می شود به جای اين همه توجهات مثبت به زن، چند همسری، محدود کردن کاربيرونی زن و مسائلی نظير اين  مطرح شود.
·        کم توجهی نمايندگان مجلس به موضوع حقوق زنان و نگاه دولت در ارائه لايحه حمايت از خانواده خوشبختانه گروههای مختلف زنان را به سمت ایجاد «ائتلاف اسلامی زنان» پيش برد. همين جا بايد يادی از مرحوم خانم مريم بهروزی کنم که تاثير قابل توجهی در پيگيری مسائل حقوقی زنان داشت. مثلا با وجود کمبودها و به هر شکل، در لايحه حمايت از خانواده تا حدودی اعتراضات حقوقی زنان در نظر گرفته شد. همچنین اگر با در نظر گرفتن همين شرايط به مسائل زنان نگاه کنيم، لايحه مجازات اسلامی و حذف سنگسار و تعيين سن کيفری بدون در نظر گرفتن جنس، خود گام موثری به شمار می آيد. اما به درون جامعه که برمی گرديم، می بينم اولويت های حقوقی زنان بسيار فراتر از حذف ماده ۲۳ يا ثبت ازدواج موقت است.
·        الگوی جامعه ايرانی در بخش بهداشت و آموزش زنان خوب پيش رفته و اميدواريم که نگاه مبتنی بر تبعيض در پذيرش دانشگاهی دختران نيز از ميان برداشته شود؛  اينکه پسران در برخی رشته های مهندسی و حتی پزشکی آسان تر از دختران پذیرفته شوند و یا  طرح مسائلی چون تفکيک جنسيتی که در همان ابتدای انقلاب هم مد نظر نبود.  بعضی تلاش ها مبنی بر خانه نشين کردن زنان و تاکيد مدام بر اهميت کار خانگی زن، در شرايطی که وضعيت اقتصادی نابسامان، زنان را به دستفروشی و ديگر مشاغل پنهان کشانده است. چه زنان خانه دار و چه زنان کارمند ما، اغلب مديران اقتصاد خرد خانوارهای خود هستند و از اين رو هر گونه افزايش قيمت و بيکاری زنان و البته مردان در چرخه اقتصادی آنها تاثير منفی خواهد گذاشت. تجربه نشان داده که همواره اين زنان هستند که در وضعيت اقتصادی نابسامان شغل خود را از دست می دهند.
·        در اجرای هدفمندسازی يارانه ها انتقادی به آن دارم که به حقوق اقتصادی زنان  مربوط می شود. چرا یارانه زنان به حساب مردان ريخته می شود. مالکيت زن بر مال او قرن ها پيش در جهان اسلام جزو امور بديهی جامعه بوده و حالا ما پول مربوط به حساب زنان را به حساب مردان واريز می کنيم. خانم ها اگر مالک يارانه اند، اين پول بايد در اختيارشان قرار گيرد. همسران بی مسئولیت مانند معتادین که سرپرست خانوار به شمار می آيند هيچ پولی در اختيار  زنان قرار نمی دهند. اجرای اين طرح بدون در نظر گرفتن موقعيت کليدی اقتصادی زنان در خانواده ها انجام شده و به  استقلال اقتصادی زن لطمه می زند.
·         تصاوير منتشر شده از انقلاب در کشورهای عربی نشانگر حضور پرشور زنان بوده است. زنان در تونس، مصر، سوریه، ليبی، يمن و بحرين در تمام مبارزات خيابانی حضور داشتند. چرا که سال ها ظلم مضاعفی را در نقش های مادری، همسری و زن بودن تحت فشار جامعه بسته خویش تجربه کرده اند. زنان عرب به ميدان مبارزه آمدند و خواسته هايی را مطرح کرده اند که از همان فردای انقلاب از سوی گروههای زنان دنبال می شود. شايد در شرايطی اين خواسته ها سرکوب شده يا در شرايط بحرانی فراموش شود، اما اراده معطوف به دستيابی به عدالت جنسيتی در کشورهای عربی شکل گرفته و نمی توان مانع از انتشار آن شد.
·        نگاه زنانه همواره نگاهی به دور از جنگ خواهی و جنگ ستيزی است و نگاه مادرانه و ترويج اين نگاه در ايران و جهان به وضعيت ما کمک خواهد کرد. به شرايط بروز جنگ در عراق وافغانستان و شرايط ناپايدار پاکستان که نگاه کنيم، خواهيم ديد که زنان تا چه ميزان از جنگ آسيب ديده اند. زنان و کودکان به واقع قربانيان اصلی جنگ خواهند بود. در اين روزها به صلح و جهانی مبتنی بر دوستی بينديشم و تلاش کنيم که ذهنمان را از هر چه جنگ و تخاصم دور نگه داريم.
  

Thursday, May 3, 2012

در تکریم علم و آزاد اندیشی

روز معلم كه مناسبت بزرگداشت تلاشگران عرصه دانش و پژوهش است، پس از انقلاب با شهادت آيت الله مطهري نامگذاري و بهانه اي شد براي پرداختن به موضوعی که به جای خود پردامنه و پر حاشيه است.
مرتضی مطهری را بسیاری از صاحب نظران از جمله روحانیون، به عنوان شخصیتی صاحب اندیشه، متفکر و پیشرو می شناسند و شاخصه این نوع برداشت، استقبال او از تعامل با منتقدان و مخالفان است. استاد مطهری تفکر فلسفی و روش رئالیسم را در حالي دنبال مي کرده كه به بررسی تطبیقی و علمی تاریخ، ادبیات و مسائل اجتماعی اعتقاد داشت. او در دوران رژیم پهلوی و نیز در زمان کوتاهی که پس از انقلاب زیست، در میدان مباحثه با مخالفین یا غیرمتدینین از اسباب استدلال و منطق – و نه تکفیر و اجبار - استفاده می کرد.
شهید مطهری به آزاد اندیشی اعتقاد داشت و آن را برای جامعه لازم مي دانست، تا آنجا که حتی در مقام یک روحانی با مجله زن روز قبل از انقلاب وارد مباحثه  ای منطقی و محترمانه شود و طرف مقابل را به  رسمیت بشناسد. از سوی دیگر شاهد گفتگوهای او با فلاسفه دوران یا آزاداندیشانی چون دکتر علي شریعتی بودیم. وسعت ديد مطهری در مواجهه با پرسشگران، برای ما جوانان آن روزگار، نشانگر خط مشی صبورانه شنیدن و تحمل صدای نقادی و پژوهش برای کشف حقیقت بود؛ و شهادتش را در ماههای اولیه پیروزی انقلاب، بهایی می دانستیم که برای دستیابی به آرمان های بلندش پرداخت.
اکنون اما در سالروز آن شهادت و روز معلم، چشم در راه مشی تحمل و شنیدن صدای نقد و پژوهش بی طرفانه مانده و از یاد نبرده ایم که روز معلم  به نام معلمی متفکر و آزاداندیش و الگویی برای تلاشگران عرصه دانش نامگذاری شده است.  
در واقع مشی مطهری و نگاه امام(ره) به حادثه شهادت ایشان حاکی از خط مشي بود که جمهوری اسلامی می بایست در عرصه علم اندوزی مدرسه، دانشگاه و حوزه دنبال کند. در این رویکرد بی شک به فضای آزادی اندیشه به عنوان پشتوانه ای برای آموزش و پژوهش نگاه می شد. مطهري و بسياري از اصحاب علم هم دوره او مانند دكتر شريعتي، نقشه راهي را ترسيم كردند كه در آن تفكر و خِردگرايي نه تنها درعرصه دانش، بلكه در همه عرصه های زندگي مردم اصل قرار گیرد و آزاد انديشي و نقد، پشتوانه اي براي اصلاح و بهبود مستمر باشد.
به بیان دیگر اگر فضای مدارس، دانشگاهها و حوزه های ما - صرف نظر از اینکه چه رشته ای از  علوم طبیعی، مهندسی يا علوم انساني را پوشش می دهند –  فاقد آزاد اندیشی و امکان طرح سئوال و تعامل با منتقدان یا شنیدن صداهای متکثر و متنوع باشد، عرصه علمی با خمودی و دلسردی نیروها و سرمایه های علمی روبرو شده و در عمل فضای ذهنی و روانی مناسب برای دانش اندوزی و رشد علم فراهم نمی شود. واقعیت این است که تاکید برای دانش افزایی بدون معرفت طلبی یا تاکید بر اسلامی و ارزشی شدن فضای مدرسه و دانشگاه با نگاه یکسویه بسته و محدود امکان پذیر نیست. در چنین روندی عملا بهره وری محیط های علمی، اشتیاق دانشجویان و اساتید و خلاقیت دانش آموزان و معلمان رو به کاهش می نهد.
یکی از مولفه های مهم در ساخت نظریه ها و تولید علم به کار گرفتن خلاقیت و تفکر در فرآیند مطالعه و پژوهش است. چنانچه محیط علمی پذیرای نوآوری و خلاقیت نباشد و فضای روانی مساعد برای محقق فراهم نشود - تا با احساس امنیت کافی نظرات خود را مطرح کند-  حرکت علمی رو به رشد و بالندگي نخواهد گذاشت. این مسئله در بلندمدت به تولید علم و پیشرفت جامعه علمی صدمه خواهد زد. تعصبات و تنگ نظري ها ناقوس مرگ انديشه و اهالي آن را می نوازند و مجالي براي اظهار وجود آنان باقي نمي گذارند. در مقابل اما تامین فضای آزادی اندیشه، توجه به عزت نفس و کرامت معلم است.
البته در كنار آزاد انديشي، جريان آزاد تبادلات علمي از موئلفه هاي مهم رشد محسوب مي شود. علم و دانش مقوله اي بسيط و بهم پيوسته است، به طوري كه تعامل دو سويه براي همه طرفين معادله سبب هم افزايي و رشد دانايي شود. به قول معصوم (ع) زكات علم نشر آن است. خوشبختانه امروزه وجود اينترنت و دسترسي آزاد به شاهراههاي اطلاعاتي با هزينه اي اندك - که ثمره فن آوري های جديد است - به رشد علم کمک شایانی می کند. اما در عین حال زمزمه هايي درباره محدوديت قريب الوقوع دسترسي به اينترنت جهاني به گوش می رسد که نتیجه آن می تواند کُندی حرکت در عرصه هاي تخصصي و نیز دسترسي مردم به اطلاعات و دانش عمومي باشد.  از سوی دیگر مدتي است حساسيت ها در مورد تبادلات فكري و فرهنگي با دنيا افزايش يافته و مبادلات علمی گاه به خاطر تقابل رویکردهای متعصبانه مذهبی و گاه به دلیل فضاسازی رسانه های بیگانه و جنبه های امنیتی، مورد بی مهری قرار گرفته و منتفی و یا بسیار محدود شده است.
لازم به یادآوری نیست که مبادلات فکری و علمی برای محقق حکم خط حیات علمی را دارد. یعنی نمی توان برای دانش، محدوده ای قائل شد و می بایست علم و دانش را به صورت یکپارچه و جهانی در نظر گرفت و برای آن  برنامه ریزی کرد.
چندی پیش آقای دکتر غلامحسین دینانی در برنامه ای تلویزیونی به جریان خاتمه یافتن مباحثات هانری کوربن با علامه طباطبایی اشاره کرد که نمونه بارزی از وجود تعصبات و تنگ نظری ها، فشارها و مشکلات متفکرین است. 
هانری کوربن از بزرگ ترین فلاسفه اروپا به شمار می آید و آثاری ارزشمند درباره تشیع دارد که هر یک به چندین زبان ترجمه شده است. دکتر دینانی او را یکی از موثرترین شخصیت ها در معرفی تشیع به جهان معرفی و تاکید کرد که جلسات مباحثه برای هر دو شخصیت بسیار حائز اهمیت بوده است. اما افرادی پس از مدتی به دکتر دینانی می گویند که به علامه طباطبایی پیغام دهد ادامه مباحثه دیگر به صلاح نیست. علامه با شنیدن پیغام بسیار ناراحت می شود و می گوید این تنها فرصت من برای آشنایی با وضعیت فلسفه غرب است و عده اي حتی چنین جلساتی را هم نمی توانند تحمل کنند.
مواجهه علمی سید حسین طباطبایی و هانری کوربن شاید از مهم ترین وقایع علمی آن دوره و از موثرترین اقدامات در تعاملات میان فرهنگی معاصر محسوب می شود. این واقعه و نوع رویکرد علامه، بیانگر رویکرد پیشرو و عالمانه مبتنی بر توجه به بسیط بودن علم و دانش به عنوان مقدمه ای برای معرفت است. همچنین می تواند الگویی برای مراکز علمی و دانشگاهی و برای محققان و دانش پژوهشان معرفی شود تا با انجام تبادلات سالم فکری و علمی، امکان تضارب آرا و دیدگاهها و بالندگی علمی در محیط های علمی و پژوهشی فراهم شود. اگر چه نقشه راه علمي كشور با سر و صداي زياد به تصويب رسيده و به نظر مي رسد خط مشي هايي هر چند قابل تامل براي اين موضوع وجود دارد، ولي دو مؤلفه اصلي هنوز محقق نشده است. لازمه تحقق اين نقشه ابتدا وجود فضاي آزاد انديشي در محیط های علمی به دور از تعصبات و فشارها براي معلمان، اساتيد و دانش پژوهان و سپس امكان تبادل سالم و بی دغدغه در عرصه دانايي جهانی است. روش شناسی در موضوع رشد علمی برای کشوری مانند ایران که همواره ملاحظات فرهنگی و اجتماعی بر سیاست های علمی غلبه داشته، اهمیت فراوان دارد و شاید در شرایط حاضر شیوه ای برای خروج از فضای نامطلوب کنونی باشد. 
منتشر شده در روزنامه اعتماد 12 اردیبهشت

Tuesday, May 1, 2012

من و روز کارگر

معصومه ابتکار در گفت‌و‌گو با ایلنا به مناسبت روز کارگر، اظهار کرد: ‌ در دوران جمهوری اسلامی سیاست های مختلفی مرتبط با اقتصاد و اشتغال بخش کارگری را تجربه کردیم که با فراز و نشیب‌های متعددی مواجه بود. شاید یکی از معضلات ما از ابتدای انقلاب تاکنون این باشد که استراتژی و راهبرد تجربه و تثبیت شده در رابطه با کارگری و اقتصاد نداریم و نمی‌دانیم عدالتی که از آن حرف بسیار می‌زنیم و شعار آن را می‌دهیم در عمل چگونه باید اتفاق بیفتد. 
عدالت دستخوش فراز و نشیب‌های سیاسی شده است 
وی با تاکید بر اینکه متاسفانه بحث عدالت دستخوش فراز و نشیب‌های سیاسی شده است، افزود: نفس بحث عدالت که موضوع کارگری، تامین اجتماعی، تورم، وضعیت خانوار‌ها و اشتغال بخشی‌هایی از سیاست آن را تشکیل می‌دهد در ۵ و ۶ سال گذشته دست‌خوش تغيير شده است. 
معاون رئیس جمهور در دوران اصلاحات با بیان اینکه تغییرات حاصله در این سیاست نوسانات زیادی داشته است، گفت: شعار و هدف اصلی در این مدت برقرای عدالت و تامین وضعیت معیشت عمومی طبقات ضعیف‌تر یعنی کشاورزان، ساکنان حاشیه‌هاي شهر‌ها و کارگری بود تا کیفیت زندگی آن‌ها بهبود یابد. 
ابتکار با اشاره به اینکه باید از این تجربیات در این مدت حداقل درس بگیریم، خاطر نشان کرد: اقتصادانان و کار‌شناسان از‌‌ همان ابتدا انتقادات، نگرانی و خطرات ناشی از این رویکرد را گوشزد کردند که انتهای این مسیر خطرناک و مساله ساز است اما متاسفانه دست اندرکاران این سیاست و خط مش را دنبال کردند. 

اجراي هدفمندی یارانه‌ها زندگی کارگری را تحت تاثير قرار داده است 
وی مهم‌ترین بحثی که امروز زندگی کارگری را تحت شعاع قرار می‌دهد را بحث اشتغال، تورم، سیاست‌های ناشی از هدفمندسازی یارانه‌ها دانست و گفت: ‌ هدفمندسازی یارانه شاید سیاستی بود که در دولتهای دیگر هم دنبال می‌شد، اما مهم‌ترین بخش هدفمندسازی مساله جبران و جهت دادن یارانه‌ها به سمت محورهایی است که می‌تواند عدالت اجتماعی را تامین کند. 
ابتکار ادامه داد: بخشی از هدفمندسازی یارانه یعنی افزایش قیمت‌ها و حذف یارانه‌ها از سوخت و برق و آب و غیره اتفاق افتاد، اما جهت گیری که باید در بخش صنعت و حمایت از کار و تولید و حمل و نقل عمومی که مولفه‌های تضمین کننده عدالت هستند، اتفاق مي‌افتاد متاسفانه یا کارامد نبودند یا عملا اتفاق نیافتادند از این رو امروز از این زاویه کارگران بسیار آسیب پذیرند. 
عضو شورای شهر تهران همچنین خاطر نشان کرد: ‌ ما به عنوان اعضای شورای شهر تهران از نزدیک شاهد بحران اشتغال، تورم و فشارهای بیش از حد بر روی اقشار مختلف هستیم که به دلیل سیاستهای ناپایدار، مشکلات زیادی را برای اقتصاد کشور فراهم کرده است و موجب شده است تا صدای همه در بیاید. 
ابتكار با تاکید بر اینکه مساله اشتغال موضوع بسیار مهمی است، تصریح کرد: ‌ طرح‌های زودبازده‌ای كه از سوی دولت کنونی در بخش اقتصاد مطرح شد بیشتر جنیه تبلیغی داشت، زیرا نبود آموزش در ایجاد اشتغال و توانمندسازی افراد تنها موجب شد تا اقتصاد از وضعیت نامطلوبی برخوردار باشد. 
ابتکار با بیان اینکه این طرح همانند سایر طرح‌هاي زودبازده دولت، کار زیربنایی نبود و تنها مسکنی موقت برای اقتصاد بیمار كشور بود، خاطر نشان کرد: بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌ها، طرح‌های زودبازده نتیجه بخش نبودند چراکه ما شاهد رونق اقتصادی یا اشتغال زایی نیستیم. 

ارقام واردات در چند سال اخیر بی‌نظیر بوده است 
وی در ادامه به سیاست‌های متناقض دولت کنونی در بخش اقتصاد که جامعه کارگری را تحت شعاع قرار داده است پرداخت و گفت: دولت در حالی حمایت خود را از تولیدات داخلی اعلام مي‌كند که آمار و ارقام واردات در چند سال اخیر واقعا بی‌نظیر بوده است به ویژه در بخش کشاورزی این وارادت موجب شد تا پایه‌های کشاورزی به شدت متزلزل شود البته این تنها در بخش کشاورزی نیست چراکه در بخش‌های مختلف صنعتي نیز شاهد این سستی هستیم. 
او با تاکید بر اینکه من اقتصاددان نیستم اما وضعیت اقتصادی کشور به قدری عیان و آشکار است که هر فردي به راحتی به این مسائل می‌رسد، افزود: چگونه می‌شود دولت آمریکا با وجود عضویت در سازمان تجارت جهانی از تولیدات داخلی خود حمایت می‌کند و به آن‌ها یارانه می‌دهد اما کشور ما از محصولات داخلی خود حمایت نمی‌کند و برای کنترل قیمت‌ها به راحتی اجازه واردات می‌دهد. 
ابتکار در ادامه با اشاره به عقب‌گرد وضعیت اقتصادی در دولت هفتم و هشتم، گفت: در دو سال باقی مانده از دولت هشتم، مجلس شورای اسلامی در حرکتی سیاسی و تنها برای تقابل در کسب فضای سیاسی کشور، سیاست تثبیت قیمت‌ها بدون پشتوانه کار‌شناسی را مطرح و عملیاتی کرد با این کار به جای اینکه قیمت‌ها به تدریج افزایش یابد، یکباره افزایش یافت. 
وی با بیان اینکه تورم همواره در جامعه وجود دارد و نمی‌توان منکر آن شد، ادامه داد: با این سیاست رسما اقتصاد دولت خاتمی و شرکت‌ها زمین گیر شدند و مشکلاتی ایجاد شد که تاکنون آثار آن در جامعه دیده می‌شود. 

شعار عدالت در بخش کارگری محقق نشده است 
ابتکار با اشاره به فضای جناحی میان دولت و مجلس، تصریح کرد: دولت و مجلس کنونی رقیبی برای خود نمی‌بیند از این رو با وجود درخواست دولت برای افزایش جهشی قیمت سوخت، مجلس خواستار افزایش تدریجی آن در قالب هدفمند سازی یارانه هاست. یعنی مجلس سیاست دولت هشتم را بعد از گذشت چندین سال در دستور کار خود قرار داده است. 
وی با بیان اینکه وضعیت کارگری با شعار عدالت که ارتقای جایگاه این قشر هدف اصلی آن است، محقق نشده است، افزود: نقطه اوج وضعیت کارگری اینجاست که این اقشار از امکاناتی که در سایر جوامع برای کارگران مهیا است، بهره‌مند نیستند و نمی‌توانند مشکلات خود را به راحتی بیان کنند. 
ابتكار توضيح داد: در واقع ساز و كار ساير جوامع در بخش كارگري در كشور ما مهيا نيست و كارگران امكان مطرح كردن مشكلاتشان حتي با دولت را ندارند، در واقع کارگران کشور همانند احزاب هستند و اين مسائل موجب شده است تا صدای جامعه کارگری به درستی شنیده نشود. 
وي در پايان با بیان اینکه اینجاست که زاویه جامعه با عدالت بیشتر می‌شود، اظهار کرد: از مولفه‌های عدالت این است که افراد بتوانند حق خود را مطالبه کنند و مشکلاتشان را مطرح کنند که در حال حاضر چنين بستري مهيا نيست.